Chủ Nhật , 11 Tháng Mười Hai 2016

Nuôi dưỡng lòng tự trọng của trẻ

Bài viết thứ 4 trong 9 bài thuộc ebook Nuôi dạy tính cách và cảm xúc của trẻ

Lòng tự trọng hay quan điểm cá nhân tích cực giống như là một tấm áo giáp bảo vệ con của bạn trước những thử thách của cuộc sống. Những đứa trẻ biết được ưu và nhược điểm của mình sẽ có thể dễ dàng đối diện với những mâu thuẫn và có khả năng loại bỏ được những suy nghĩ tiêu cực khi gặp áp lực trong cuộc sống. Các em thường sẽ cười nhiều hơn, có khả năng tư duy tốt và cũng lạc quan hơn.

Ngược lại, những đứa trẻ có quan điểm cá nhân thiếu tích cực, sẽ thường cảm thấy lo lắng hoặc chán nản khi đứng trước thử thách, các em cũng sẽ gặp phải nhiều khó khăn trong việc tìm cách giải quyết vấn đề. Nếu có những suy nghĩ tiêu cực và tự kiểm điểm ví dụ như là “tôi không tốt” hoặc là “tôi không thể làm được việc gì”, các em sẽ dễ dàng bị rơi vào tình trạng thụ động, rút lui hoặc chán nản. Và cứ như vậy, khi đối diện với thử thách mới, cách phản ứng của trẻ thường sẽ là “tôi không thể”.

Lòng tự trọng của trẻ

Thế nào là lòng tự trọng?

Tự trọng cũng tương tự như là cách chúng ta cảm thấy và trân trọng bản thân (giá trị cá nhân). Lòng tự trọng có thể thay đổi theo thời gian nhưng nhìn chung  lòng tự trọng thường được hình thành từ thời thơ ấu và tiếp tục được nuôi dưỡng cho đến khi chúng ta trưởng thành.
Lòng tự trọng có thể được định nghĩa như cảm giác mình được yêu thương và có khả năng thực hiện những điều có ý nghĩa. Một đứa trẻ hạnh phúc với những gì mình đã đạt được nhưng lại chưa cảm thấy mình được yêu thương, cuối cùng cũng sẽ có thể hình thành quan điểm cá nhân tiêu cực. Cũng tương tự như vậy, một đứa trẻ cảm thấy mình luôn được yêu thương nhưng lại luôn hoài nghi về khả năng của bản thân cũng có thể dẫn tới hệ quả như trên. Việc xây dựng những quan điểm tích cực về bản thân dựa trên sự cân bằng giữa cả hai yếu tố quan trọng này.

Những khuôn mẫu về lòng tự trọng cũng bắt đầu được hình thành từ rất sớm. Khái niệm về sự thành công theo sau một sự  nỗ lực và sự kiên trì cũng  được hình thành từ rất sớm. Khi một người đã trưởng thành, sẽ rất khó có thể thay đổi cách nhìn và đánh giá của họ về bản thân. Vì vậy, cách tốt nhất là chú ý bồi dưỡng lòng tự trọng lành mạnh của bé từ khi còn thơ ấu. Khi con của bạn cố gắng, thất bại, lại tiếp tục cố gắng và lại thất bại, nhưng rồi cuối cùng cũng có thể đạt được thành công, trẻ sẽ dần có nhận thức về khả năng của mình. Cùng lúc đó, chúng cũng đang hình thành ý niệm về bản thân dựa trên sự tương tác với những người xung quanh mình. Đó là lý do tại sao, sự giúp đỡ của cha mẹ là chìa khóa để giúp cho  trẻ có được những nhận thức đúng đắn và lành mạnh về chính mình.

Các bậc phụ huynh có thể thúc đẩy những nhận thức của thông qua thái độ thích thú và cổ vũ dành cho trẻ ở nhiều khía cạnh khác nhau. Chúng ta hãy tránh chỉ tập trung vào một số khía cạnh cụ thể nào đó: ví dụ như là thành công trong bài kiểm tra chính tả, có thể khiến trẻ nghĩ rằng khả năng của trẻ sẽ chỉ được đánh giá thông qua điểm số của bài kiểm tra đó.

Những biểu hiện của lòng tự trọng lành mạnh và không lành mạnh

Quan điểm cá nhân của trẻ biến động rất lớn khi trẻ dần trưởng thành. Nó thay đổi một cách thường xuyên vì trải nghiệm sống cũng như những nhận thức mới của trẻ có ảnh hưởng rất lớn tới điều này. Vì vậy, chúng ta cần hiểu đâu là biểu hiện lành mạnh và đâu là những biểu hiện về quan điểm cá nhân không lành mạnh.

Những đứa trẻ nhìn nhận sai lầm về bản thân thường không muốn cố gắng và thử những điều mới mẻ, chúng có thể nhận xét tiêu cực về bản thân, ví dụ như “con thật là ngốc, con sẽ không bao giờ học được cái đó, hoặc là làm như thế để làm gì? Hay “dù sao thì cũng sẽ không có ai quan tâm đến con cả”. Sức chịu đựng của trẻ cũng vì thế mà sẽ kém đi rất nhiều, chúng sẽ dễ dàng từ bỏ hoặc chờ đợi ai đó làm thay cho mình. Chúng thường có xu hướng luôn chỉ trích phê phán mọi thứ và đặc biệt rất dễ thất vọng về bản thân mình. Trẻ cũng thường nhìn nhận điểm dừng tạm thời trước mắt như là thất bại vĩnh viễn, cảm thấy mình rơi vào tình thế vượt quá sức chịu đựng và luôn có cách nhìn nhận tiêu cực trong mọi việc. Trạng thái tâm lý đó sẽ khiến trẻ nhanh chóng rơi vào tình trạng stress hoặc vấn đề tâm lý kéo dài và trên thực tế, trẻ sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn để giải quyết những vấn đề mà các em sẽ gặp phải trong cuộc sống sau này.

Các em có ý thức tốt về lòng tự trọng thường thích giao tiếp với mọi người. Trẻ sẽ cảm thấy vui vẻ khi hòa mình vào các hoạt động tập thể hoặc xã hội cũng như những hoạt động độc lập. Khi gặp phải khó khăn, thử thách, các em cũng luôn cố gắng tìm ra cách giải quyết và không thể hiện sự bất mãn với hoàn cảnh cũng như làm giảm  đi sự tin cậy của bản thân hoặc của những người xung quanh mình. Ví dụ như, thay vì việc nói rằng: “mình thật ngớ ngẩn” một đứa trẻ có lòng tự trọng sẽ nói là “tôi không hiểu điều đó”. Các em hiểu rõ về điểm mạnh cũng như những điểm yếu của mình, chấp nhận chúng.

Phụ huynh có thể làm gì để giúp trẻ?

Cha mẹ có thể cổ vũ và giúp đỡ trẻ có sự nhận thức lành mạnh về bản thân. Với những cách dưới đây bạn có thể tạo nên một thay đổi lớn tới con của bạn:

  • Thật thận trọng về những điều bạn nói .Trẻ nhỏ rất nhạy cảm khi nghe những điều mà cha mẹ hoặc những người xung quanh nói. Bạn hãy luôn ca ngợi con của bạn, không chỉ cho những việc mà bé làm tốt, mà cả những nỗ lực của trẻ trong suốt thời gian hoàn thành một việc. Ví dụ như, nếu như con của bạn không thể thành lập được một đội bóng, thay vì việc nói với trẻ là “lần sau, con hãy làm việc chăm chỉ hơn và thành lập nó” bạn hãy động viên bé “lần này con đã không thể thành lập được một đội bóng, nhưng cha (mẹ) thực sự rất tự hào về những cố gắng của con vào việc đó”. Khen thưởng trẻ ở sự nỗ lực cũng như hoàn thành công việc chứ không phải ở kết quả của công việc đó.

Đôi lúc, mức độ kĩ năng của một đứa trẻ có thể không đạt tới những điều mà chúng dự định hoặc mong muốn. Vì vậy, bạn hãy giúp đỡ bé vượt qua sự thất vọng về bản thân và giúp con của bạn hiểu và học được chúng có thể làm tốt những việc gì và chưa tốt ở những việc gì. Đối với một người trưởng thành, sẽ chẳng có vấn đề gì khi bạn nói “chúng ta không phải là toàn năng và làm tốt tất cả mọi việc”, vì vậy bạn hãy dùng cách ấm áp và hài hước để giúp con của bạn hiểu về chính bản thân chúng, và trân trọng những gì chúng có là cách duy nhất giúp chúng.

  • Bạn hãy là một tấm gương cho con của bạn. Nếu như bạn là người quá khắt khe với chính bản thân mình, bi quan và không có nhận thức đúng đắn về khả năng và hạn chế của chính mình, con của bạn, cuối cùng, cũng sẽ giống như bạn. Hãy nuôi dưỡng lòng tự trọng của chính bạn và trở thành một tấm gương tốt cho bé.
  • Thay đổi những cách nhìn nhận chưa đúng đắn. Cha mẹ luôn cần nhận biết và sửa đổi những cách đánh giá chưa hợp lý về bản thân của bé,  về sự hoàn hảo, sự hấp dẫn, khả năng hay bất cứ điều gì khác. Bạn hãy giúp con của bạn đặt ra những tiêu chuẩn chính xác và thực tế trong việc nhìn nhận chính bản thân mình, để bé luôn có được lòng tự trọng của bản thân. Sự nhận thức không chính xác sẽ rất khó thay đổi một khi trẻ chấp nhận nó như một thực tế. Ví dụ như là một đứa trẻ học rất tốt ở trường nhưng lại đang đấu tranh với môn toán có thể nói “mình không thể giải những bài toán, mình là một học sinh thật tệ”. Điều đó không chỉ là một cách nhìn nhận sai lầm, mà điều đó có thể sẽ khiến trẻ thất bại. Động viên bé nhìn nhận tình hình theo một cách khách quan hơn. Một cách phản ứng tích cực có thể là: “con là một học sinh ngoan, và học tập tốt ở trường. Môn toán là một môn học mà con cần dành nhiều thời gian và nỗ lực nhiều hơn. Cha (mẹ) và con hãy cùng nhau cố gắng học môn học đó nhé!”
  • Hãy yêu mến trẻ và cho bé luôn được là chính mình một cách thật tự nhiên. Sự yêu thương của bạn sẽ giúp trẻ rất lớn trong sự hình thành lòng tự trọng của bé. Hãy ôm con của bạn và nói với bé là bạn rất tự hào về bé khi bạn thấy con của mình đang nỗ lực làm điều gì đó hoặc làm lại những điều gì đó sau khi thất bại. Hãy đặt vào hộp đựng bữa trưa của con của bạn một mẫu giấy nhắc nhở xinh xắn chẳng hạn  như “đối với mẹ (ba) con thật là tuyệt”.

Bạn hãy khen ngợi bé thường xuyên và chân thành, nhưng đừng làm quá. Việc thổi phồng một việc gì đó có thể sẽ làm cho trẻ nhỏ cảm thấy chúng tốt hơn tất cả mọi người và vì vậy sẽ khiến chúng tự tách biệt mình ra khỏi xã hội.​

  • Hãy luôn nói với con của bạn những lời nhận xét tích cực và đúng đắn. Những nhận xét từ phía bạn về  trẻ ví dụ như “con luôn hành động một cách thiếu tự chủ và nóng nảy” sẽ làm cho con của bạn cảm thấy chúng không có khả năng kiểm soát sự bột phát của mình. Một cách nói tốt hơn như “mẹ có thể thấy con đã rất tức giận với em trai của con, có thể mọi thứ sẽ tốt hơn nếu như hai con có thể nói chuyện với nhau thay vì la hét hoặc đánh lộn”. Câu nói đó thể hiện sự tôn trọng cảm xúc của trẻ, khen thưởng những quyết định của trẻ và động viên trẻ nên suy nghĩ để có những quyết định sáng suốt hơn vào lần sau.
  • Hãy tạo cho trẻ một ngôi nhà an toàn và ấm áp tình yêu thương. Những đứa trẻ không có cảm giác an toàn hoặc thường xuyên bị mắng mỏ thường phát triển lòng tự trọng không hoàn thiện. Một đứa trẻ phải chứng kiến cảnh bố mẹ của chúng tranh cãi thường xuyên sẽ cảm thấy chúng không thể làm chủ hay thay đổi bất cứ điều gì về hoàn cảnh sống của chúng và sẽ trở nên tuyệt vọng và chán nản. Những vấn đề ở trường, với những đứa trẻ cùng tuổi, hoặc các nhân tố khác cũng có thể ảnh hưởng tới sự hình thành lòng tự trọng của trẻ, vì vậy bạn hãy luôn khuyến khích con của bạn tâm sự với bạn hoặc với những người lớn mà trẻ tin cậy để cùng giải quyết những vấn đề lớn, có thể vượt quá khả năng tự giải quyết của trẻ.
  • Tạo cơ hội cho con của bạn có những kinh nghiệm có tính xây dựng. Những hoạt động khuyến khích trẻ thể hiện tinh thần cộng tác hơn là cạnh tranh đặc biệt giúp ích trong việc  nuôi dưỡng lòng tự trọng của trẻ. Ví dụ như, các hoạt động cố vấn (những em lớn tuổi hơn sẽ giúp đỡ những em nhỏ tuổi hơn), hay các hoạt động tình nguyện và đóng góp cho cộng đồng sẽ đều có tác dụng rất tích cực đến lòng tự trọng của tất cả các thành viên. Khi tác động tới sự nhận thức về bản thân của bé, điều quan trọng nhất là xác định ở mức hỗ trợ vừa đủ, không quá nhiều mà cũng không quá ít.

Đề nghị sự hỗ trợ từ phía các chuyên gia

Nếu bạn băn khoăn và cảm thấy con của bạn có thể chưa có nhận thức tích cực về bản thân, bạn có thể  đề nghị sự hỗ trợ từ phía các chuyên gia. Các bác sĩ tâm lý và các cố vấn có thể giúp bạn tìm thấy mấu chốt của vấn đề và các giải pháp hiệu quả để có thể giúp con của bạn vượt qua những vấn đề ở trường hoặc ở nhà để trẻ dần cảm nhận tốt hơn về chính bản thân chúng. Các liệu pháp điều trị tâm lý sẽ giúp trẻ học được cách nhìn nhận chính mình và thế giới xung quanh một cách thực tế hơn và giúp trẻ tìm ra cách giải quyết những vấn đề.
“Sống có trách nhiệm và trân trọng chính mình” là tín hiệu của lòng tự trọng lành mạnh, và đó chính là món quà tuyệt vời nhất mà cha mẹ có thể tặng cho con yêu của mình.

Tài liệu tham khảo:
http://familydoctor.org/familydoctor/en/kids/behavior-emotions/developing-your-childs-self-esteem.html



  • error: