Thứ Năm , 14 Tháng Mười Một 2019
Trang chủ Chuyên mục Góc nhìn Bác sĩ điều trị, anh là ai ?

Bác sĩ điều trị, anh là ai ?

Bài viết thứ 10 trong 12 bài thuộc chủ đề Các bài viết của Bác sĩ Võ Xuân Quang
 

Trong một diễn đàn ung thư, người bệnh đặt ra những câu hỏi thật đơn giản mà lẽ ra bác sĩ điều trị có thể trả lời trong vài giây. Thế nhưng, họ không hỏi mà thường đi tìm câu trả lời trên báo hay từ những người bạn trên mạng chưa từng gặp mặt. Vì sao? Có nhiều lý do như bác sĩ không có thời gian, bệnh nhân sợ, ngại, không liên lạc được…nhưng có một lý do thật oái ăm và thật phổ biến: bệnh nhân không tiếp cận được bác sĩ điều trị của mình. Thật vậy, trong một thăm dò bỏ túi, có khoảng 1/3 số bệnh nhân phải thường xuyên thay đổi bác sĩ và trên thực tế, đó lại là chuyện bình thường ở các bệnh viện lớn với hàng trăm bác sĩ và hàng ngàn bệnh nhân. Con số trăm và ngàn ấy được ráp với nhau một cách ngẫu nhiên. Bác sĩ đến tua ngoại chẩn thì xuống ngồi, bệnh nhân đến ngày tái khám thì vào viện. Cả hai chỉ liên quan với nhau bằng cái toa thuốc. Toa viết xong rồi, thì họ trở thành hai người qua đường. Cái cơ chế ấy đã vận hành từ mấy chục năm nay, quen thuộc đến mức không ai cảm thấy có gì không ổn và cũng chẳng ai cảm thấy cần thay đổi. Bệnh nhân ra vào bệnh viện, vào ngoại chẩn tuần tuần tháng tháng. Đôi khi, họ biết tên, biết mặt, biết tính tình từng bác sĩ trong khoa, nhưng chưa bao giờ xem ai là bác sĩ của mình. Đối với các bệnh nhân mãn tính như tiểu đường, xơ gan, thận hư, hen phế quản, suy vành…còn đỡ vì việc điều trị lâu dài tương đối đơn giản. Nhưng đối với các bệnh nhân ung thư, đó là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Bác sĩ điều trị, anh là ai ?

Bệnh nhân ung thư, đối mặt với cuộc chiến khắc nghiệt và án tử lơ lửng trước mắt, cần nhiều hơn một toa thuốc. Họ cần sự cảm thông của bác sĩ để có thể giữ được ý chí của mình. Họ cần sự giúp đỡ với hàng trăm vấn đề nảy sinh trong quá trình mổ, xạhóa trị. Hơn bao giờ hết, mối quan hệ bệnh nhân- bác sĩ cần chặt chẽ đến mức bệnh nhân có thể thổ lộ tất cả những trăn trở và mong nhận được mọi sự hổ trợ cần thiết.

Bệnh nhân ung thư ở Mỹ thường được theo dõi bởi Bs chuyên khoa ung thư (oncologist). Việc điều trị thường bắt đầu bằng buổi hội chẩn của các chuyên khoa liên quan, thường là ngoại khoa, x quang, giải phẫu bệnh, ung thư…để xác định loại, phân độ và hướng điều trị. Sau đó, bác sĩ điều trị sẽ thảo luận với bệnh nhân về kế hoạch điều trị bao gồm các phương pháp, thời điểm, liệu trình, dự hậu v.v… Sau khi bệnh nhân đồng ý, bác sĩ trị sẽ điều phối với các nhóm khác về phẫu thuật, xạ trị, phục hồi chức năng v.v.. để triển khai từng bước. Các bước này không nhất thiết phải trong cùng bệnh viện mà có thể ở các trung tâm khác nhau để có lợi ích cao nhất cho người bệnh (chi phí, đi lại, lịch hẹn, chất lượng v.v..).

Việc điều phối thống nhất này giúp cho quá trình điều trị được liên tục theo kế hoạch ban đầu, không bị bỏ quên hay trễ nải. Khi cần, có thể tham khảo thêm ý kiến các bác sĩ ung thư chuyên ngành. Cần chú ý là mỗi nhóm có thể có 1 hay nhiều bác sĩ cùng tham gia và trong nhóm có thể có nhiều nhân lực cấp thấp như y sĩ ( physician assistant) hoặc các điều dưỡng cao cấp ( nurse practitionner). Các nhân viên này giúp khám ban đầu, tái khám, theo dõi, làm hồ sơ…giúp làm giảm áp lực công việc cho các bác sĩ rất nhiều. Mặt khác, khi điều trị có tác dụng phụ, nhiều khi chỉ cần gọi điện hỏi để được tư vấn và giúp đỡ, thậm chí cho thuốc mà không cần đến khám.

Một điểm khác biệt nữa, góp phần tạo nên mối quan hệ gắn bó : các bác sĩ ung thư có thể làm việc ở phòng khám riêng của họ. Ở đó, các nhân viên nhớ tên biết mặt từng bệnh nhân và đối xử như người nhà. Quan hệ giữa bệnh viện – phòng khám là bình đẳng, hợp tác khi bệnh nhân cần được gửi đến bệnh viện để phẫu thuật hay xạ trị.

Có nhiều người bệnh ung thư tìm đến các cơ sở điều trị ở nước ngoài, thường là Singapo hay Mỹ. Thử hỏi, ở Việt Nam thiếu điều gì, để họ mất lòng tin như thế? Không phải thiết bị, vì cũng chỉ là những máy móc ấy. Không phải thuốc men, vì cũng dùng một loại thuốc theo phác đồ. Lại càng không phải trình độ hay tay nghề của bác sĩ, vì kỹ năng và kiến thức của bác sĩ Việt không thua kém ai. Vấn đề nằm ở quan điểm điều trị, hay chính xác hơn, cách người ta xác lập quan hệ bác sĩ- bệnh nhân .

Bác sĩ điều trị (in charge) là người chịu trách nhiệm về chất lượng sống và kết quả điều trị cuối cùng. Điều phối tốt với một kế hoạch rõ ràng, hiệu quả và hổ trợ tích cực thì hy vọng của bệnh nhân sẽ tăng lên. Điều trị từng đoạn, hổ trợ không tốt dễ làm người bệnh nãn lòng và bỏ cuộc. Nói đơn giản thế này, một bác sĩ tái khám chỉ giới hạn trách nhiệm của mình trong một toa thuốc-đúng phác đồ là đủ. Bệnh nhân bước ra khỏi phòng khám, bác sĩ có thể xoá cái tên đó ra khỏi bộ nhớ của mình. Một bác sĩ điều trị đúng nghĩa thì ngược lại, không chỉ lo về thuốc thang mà còn phải lo lắng giữ gìn từng sợi tóc, làn da và cả tâm trạng của người bệnh. Dùng khái niệm đồng hành là chính xác, vì bác sĩ phải nhớ bệnh nhân, căn bệnh và các diễn tiến cho đến khi có kết quả cuối cùng. Nói ngắn hơn nữa, bệnh nhân ung thư cần được điều trị chứ họ không cần bộ sưu tập các đơn thuốc tái khám.

Mấu chốt vấn đề nằm ở chỗ khám theo hẹn. Bệnh nhân khám theo phác đồ, Bác sĩ thì khám theo lịch phân công, không hẹn thì không trùng với nhau. Thật kỳ lạ khi người ta tung hô ầm ĩ công nghệ 4.0, mạng 5G với đủ loại siêu máy tính, siêu điện thoại…mà một chuyện đơn giản như thế vẫn không làm được. Không thể lấy quá tải để biện hộ vì xét cho cùng thì đằng nào cũng bấy nhiêu bệnh nhân, bấy nhiêu bác sĩ mà thôi.

Trách nhiệm của bác sĩ thật ra nhẹ nhàng hơn khi tái khám như vậy. Ít ra, trách nhiệm này chỉ khu trú trong cái toa và kéo dài đến lần tái khám sau. Đối với các nhà quản lý bệnh viện, việc có sẵn bầy cừu chỉ chờ đưa vào cắt lông rõ ràng là nhanh và tiện hơn hẹn từng con đến cắt. Thu nhập cao hơn làm phòng tài chính vui vẻ. Công việc đơn giản hơn làm phòng vi tính hài lòng. Lịch hoạt động của bs đơn giản và ổn định làm phòng hành chính tổng hợp thỏa mãn. Nói tóm lại, mọi người đều vui, duy chỉ có một người buồn, ai thì bạn biết rồi đó!

Sự việc đôi khi còn tệ hơn khi các bác sĩ không cùng quan điểm, và ai cũng tự cho mình là nhất. Bác sĩ thứ hai thay thuốc của ông thứ nhất, ông thứ ba chỉnh liều ông thứ hai, và bệnh nhân chỉ biết ngáo mặt ra nghe từng bác thuyết minh về học vấn của mình. Biết tin ai?
Hệ thống y tế Việt Nam không khuyến khích các mô hình làm việc theo nhóm nên việc thay bác sĩ qua các lần tái khám có thể làm phương hướng điều trị ban đầu thay đổi, dù là vô tình hay cố ý. Mặt khác, từ chối vai trò của các bệnh viện nhỏ, các phòng khám tư nhân, các nhân lực cấp thấp như y sĩ…càng góp phần tạo nên khủng hoảng nhiều mặt ở các bệnh viện lớn.

Khi nhìn thấy những sự khác biệt trên, chúng ta hoàn toàn có thể tìm được các giải pháp để cải thiện vấn đề.

  1. Bệnh viện có thể giúp bác sĩ theo bệnh nhân. Chủ động thành lập các nhóm điều trị gồm bác sĩ/y sĩ/điều dưỡng với phòng khám/ thời gian cố định. Sau khi nhận bệnh, tổ chức theo dõi và quản lý lâu dài. Cung cấp số điện thoại của nhóm để bệnh nhân liên hệ khi cần.
  2. Bệnh viện có thể giúp bệnh nhân theo bác sĩ bằng cách cải thiện hệ thống hẹn trực tuyến. Bệnh viện ung bướu TPHCM hiện không có. Bệnh viện K HN có hẹn trực tuyến, nhưng chỉ cho hẹn ngày- không cho hẹn giờ hay hẹn đúng tên bác sĩ. Bệnh viện có lịch cho biết tên bác sĩ làm việc ở từng phòng khám. Rất tiếc, giờ là tháng 7 nhưng chỉ có lịch tháng 6- nên cũng không giúp được gì.
  3. Cách đơn giản nhất để một bệnh nhân “theo” một bác sĩ là xin số điện thoại và hẹn khám ở phòng khám tư. Điều đó chẳng có gì sai nhưng sự phân biệt công -tư gây nhiều khó khăn cho bệnh nhân, đặc biệt khi phải dùng đến bảo hiểm. Mặt khác, dù có khám tư, bệnh nhân vẫn phải vào viện để được hóa trị.
  4. Vấn đề của một hệ thống hẹn bệnh ở Việt Nam là sự không nghiêm túc của chính bệnh nhân. Hẹn nhưng không đến, không cần nữa nhưng chẳng thèm hủy … Làm cho việc khám theo hẹn kém hiệu quả, thất thu. Tuy nhiên, tôi cho rằng khả năng này ít hơn với bệnh nhân ung thư. Mặt khác, khi bệnh nhân ra viện, hoàn toàn có thể đóng tiền đặt khám trước cho lần sau để tránh thất thu. Giữ chỗ bằng thông tin thẻ tín dụng cũng là một cách. Tính phí khi hẹn mà không đến cũng có thể chấp nhận.

Nói cho cùng, có nhiều cách để thắt chặt mối quan hệ bác sĩ và bệnh nhân ung thư. Không cần nhiều tiền, không cần chính sách, cũng chẳng cần máy móc, phần mềm gì phức tạp. Chỉ cần muốn làm mà thôi.

Có một ngoại lệ. Ở Mỹ, vào ban đêm, cuối tuần hay các ngày lễ, bạn không có cách nào gọi được bác sĩ của mình. Có bất cứ chuyện gì, thì đi cấp cứu nhé. Tốt hay xấu thì tùy suy nghĩ của mỗi người nhưng đó là cách họ bảo vệ cuộc sống và hạnh phúc của nhân viên y tế.

Xem thêm bài Điều trị ung thư: Khi nào cần liên lạc với bác sĩ?

Tài liệu tham khảo

https://www.facebook.com/quang.vo.9461/posts/2209552212431234

Nếu bài viết hữu ích, bạn thích hãy bấm LIKE và SHARE để ủng hộ nhé.