Thứ Hai , 27 Tháng Chín 2021

Bài 2.11: Sốc phản vệ

Bài viết thứ 26 trong 45 bài thuộc chủ đề Khóa học an toàn Vắc xin
 

Biên dịch: Trần Vinh Quang

Hiệu đính: Nguyễn Khởi Quân, TS. BS. Nguyễn Hữu Châu Đức

Định nghĩa

Sốc phản vệ là một phản ứng dị ứng rất hiếm gặp (một trên một triệu vắc xin), bất ngờ, và có thể gây tử vong nếu không được xử lý đầy đủ. Kháng nguyên vắc xin và các thành phần có thể gây ra phản ứng dị ứng này. Những phản ứng này có thể là cục bộ hoặc toàn thân và có thể bao gồm sốc phản vệ từ nhẹ đến nặng hoặc phản ứng giống như dị ứng (ví dụ như nổi mề đay hoặc phát ban, thở khò khè, sưng miệng và cổ họng, khó thở, hạ huyết áp và sốc). Các báo cáo về sốc phản vệ ít phổ biến hơn ở các nước thu nhập thấp và trung bình so với các nước thu nhập cao, có lẽ do độ nhạy giám sát giảm và cũng vì sự kiện này có thể không được công nhận (nghĩa là chết do nguyên nhân khác).

Định nghĩa và hướng dẫn các trường hợp sốc phản vệ của Brighton Collaboration có sẵn trên trang web của họ.

https://www.brightoncollaboration.org/

Sốc phản vệ không rõ nguyên nhân và không liên quan đến vắc xin tăng trong tuổi thiếu niên, phổ biến hơn ở các bé gái. Cấc nhân viên tiêm chủng cần biết phân biệt sốc phản vệ với ngất xỉu và ngất do thần kinh (cũng thường gặp ở thanh thiếu niên), cũng như lo lắng, khó thở, tất cả đều là những tác dụng phụ lành tính phổ biến.

Các hướng dẫn của WHO về nhận biết và điều trị sốc phản vệ được bao gồm trong Phụ lục C của Chiến dịch tiêm chủng sởi hàng loạt: Báo cáo và điều tra các tác dụng phụ sau tiêm chủng.

Chẩn đoán sai về ngất xỉu và các nguyên nhân phổ biến khác của sự suy sụp, chẳng hạn như sốc phản vệ, có thể dẫn đến điều trị không phù hợp (ví dụ: sử dụng adrenaline mà không nhận ra và điều trị các tình trạng y tế nghiêm trọng khác).

Phân biệt sốc phản vệ với ngất xỉu (phản ứng thần kinh)

  Ngất xỉu Sốc phản vệ
Khởi phát Thường vào thời điểm hoặc ngay sau khi tiêm Thông thường một số chậm trễ giữa 5 tuổi30 phút sau khi tiêm

Triệu chứng

Triệu chứng
 

Da

Nhợt nhạt, mồ hôi, lạnh và khó chịu Đỏ, xuất hiện và nổi mẩn ngứa; sưng mắt, mặt; phát ban tổng quát.
Hô hấp Đỏ, nổi và nổi mẩn ngứa; mắt sưng, mặt; phát ban tổng quát. Hơi thở ồn ào do tắc nghẽn đường thở (thở khò khè hoặc tiếng whis)
Tim mạch Rối loạn nhịp tim Nhịp tim nhanh
Hạ huyết áp thoáng qua Huyết áp thấp
Tiêu hóa Buồn nôi/nôn Rút cơ bụng
Thần kinh Mất ý thức thoáng qua, còn phản ứng tốt khi nằm sấp Mất ý thức, ít phản ứng khi nằm sấp

Sử dụng adrenaline để điều trị sốc phản vệ

Adrenaline kích thích tim và đảo ngược quá trình co thắt trong các mạch máu và đường phổi, làm giảm phù nề và nổi mề đay, do đó chống lại sốc phản vệ. Nhưng tác nhân rất mạnh này có thể gây ra nhịp tim không đều, suy tim, tăng huyết áp nặng và hoại tử mô nếu sử dụng không đúng cách, mặc dù thực sự nó không được dùng để điều trị sốc phản vệ .

Ngày hết hạn của adrenaline nên được viết ở bên ngoài bộ dụng cụ khẩn cấp. Adrenaline có tông màu nâu phải được loại bỏ.

Điểm quan trọng

Mỗi nhân viên tiêm phòng đã được tập huấn về điều trị sốc phản vệ cần nhanh chóng tiếp xúc với bộ dụng cụ khẩn cấp chứa adrenaline, và làm quen với liều lượng và cách dùng.

Tài liệu tham khảo

https://vaccine-safety-training.org/anaphylaxis.html