Thứ Tư , 22 Tháng Một 2020

Ô nhiễm vi sinh

Bài viết thứ 5 trong 12 bài thuộc chủ đề Các bài viết của Bác sĩ Võ Xuân Quang
 

2 ngày trước Thanksgiving, CDC ra thông báo cho biết cải sà lách có nguy cơ nhiễm E Coli và không nên ăn. Các chợ, siêu thị trên cả nước Mỹ phải hủy toàn bộ (sà lách lớn, sà lách nhỏ, sà lách tươi, đã chế biến đóng bịch, sà lách trộn v.v..), không nên bán hay dùng. Các bà nội trợ lỡ mua để chuẩn bị party, quẳng đi và làm vệ sinh tủ lạnh.

Trong toàn nước Mỹ, chỉ có 32 người bị bệnh trong 11 bang, trong đó chỉ có 13 người phải nhập viện và không ai chết. Nguồn cung cấp rau bẩn sau đó được xác minh là từ California và hiện nay đang được yêu cầu thu hồi và hủy , thay thế bằng nguồn rau sạch từ Florida và Arizona. Các hướng dẫn của CDC rất cụ thể và rõ ràng, bao gồm hướng dẫn cho người dân, nhà hàng, chợ và các bác sĩ. Riêng đối với bác sĩ, CDC nhấn mạnh là khi nhiễm E Coli O157:H7 thì không nên cho kháng sinh vì lợi ích không rõ ràng nhưng lại có nguy cơ bị hội chứng Ure cao do tiêu huyết (Hemolytic Uremic Syndrom).

Đó là một câu chuyện rất thời sự, rất điển hình về cách thức CDC kiểm soát an toàn về thực phẩm và cách xử lý khi có dịch. Không bàn về tính chuyên nghiệp và tính trách nhiệm của những người lãnh đạo, ở đây chỉ muốn nói lên một vấn đề nghiêm trọng mà ít ai để ý ở Việt Nam: ô nhiễm vi sinh. Trên thực tế, không phải không ai để ý, mà cũng giống như mọi vấn đề khác, người Việt Nam chịu đựng mãi trở thành quen, nên không còn cảm thấy đó là điều bất thường.

Nói về E Coli, một con vi khuẩn thường ngày rất hiền, nhưng đôi khi lên cơn điên thì cũng rất dữ dội. Con đường nhập cư của E Coli là qua phân-miệng và trong phần lớn trường hợp, qua trung gian thức ăn-chế biến. Nước Việt Nam có một thời kỳ mà cái vàng vàng được coi như vàng, được thu thập có định mức để dùng thay phân bón. Hậu quả của nó là sự lên ngôi của thuốc trị tiêu chảy Berberin và cơn đại dịch về giun đũa vào những năm 80, bao gồm cả giun chui ống mật và bệnh sỏi ống mật chủ những năm sau này. Giờ thì hết rồi, một phần do Fugacar quá rẻ, phần khác thì phân bón đầy dẫy, chẳng ai cần đến cái quy trình phức tạp và hôi thối ấy nữa. Tuy nhiên, chuyện tiêu chảy ở trường học, đám cưới thì xảy ra như cơm bữa, không ít trận tệ hơn cái vụ trên toàn nước Mỹ vừa rồi.

Cái chuyện ô nhiễm vi sinh ở Việt Nam rất phức tạp, gồm nhiều mặt. Chuyện trước mắt liên quan đến vệ sinh thực phẩm, cũng bao gồm nhiều chuyện. Rau ở Việt Nam muốn ăn thì phải có vài con sâu ngọ ngoạy. Rau mà xanh quá , lớn quá, sạch quá đều bị người tiêu dùng nhìn với cặp mắt nghi ngờ. Thế nhưng, đó chỉ là cân nhắc về chuyện thuốc trừ sâu, hormon tăng trường. Người tiêu dùng không có cách nào biết về tính an toàn vi sinh. Đôi khi, chính người trồng cũng không biết nguồn nước mình dùng bị ô nhiễm vi sinh, và sản phẩm mình làm ra lại là nguồn gây bệnh. Hậu quả của nó có thể thật nghiêm trọng, không ai lường được.

Tháng 10 năm 2003, CDC được tin về số lượng bệnh nhân viêm gan A tăng nhanh bất thường ở Beaver, Pensylvanya. Số bệnh nhân tăng nhanh hơn 650 ca và có 4 người chết. Nơi gây dịch được tìm ra là nhà hàng Chi Chi ở Beaver Valley Mall. Nguồn gây dịch là hành lá có nguồn gốc từ một trang trại ở Mexico, được dùng trong một số món ăn không được nấu chín. 9000 người khác đã “ghé ngang” nhà hàng trong thời gian đó phải lập tức đi tiêm Ig G chống viêm gan A ngay để phòng bệnh.

Tiếp chuyện ở Việt Nam, việc nguồn cung cấp mơ hồ, chế biến và phân phối thức ăn không an toàn là phổ biến. Văn hóa thức ăn đường phố đã trở thành một đặc trưng của Việt Nam, đủ để cả dân tộc chép miệng xem E Coli chẳng là cái đinh gì. Có vẻ là chúng ta đã thích nghi và không hề nghĩ đến việc thay đổi? Có vẻ là nó liên quan đến sinh kế của hàng triệu người và nó có lý do để tiếp tục tồn tại trong 10, 20 năm tới? Không rõ, nhưng nếu người ta có thể có một việc làm tốt với lương bổng đủ sống, ai lại muốn gánh cả gánh xôi chè, bún mắm lê lết nắng mưa ngoài đường?

Trong câu chuyện về an toàn thực phẩm và ô nhiễm vi sinh, không thể bỏ qua vai trò của nguồn nước. Bạn có biết là 89% dân số thế giới có tiếp cận nước sạch, là nước máy uống được ấy? Việt Nam không có trong số đó và lời khuyến cáo đầu tiên cho mọi du khách đến Việt Nam là chỉ uống nước đóng chai. Bạn có biết nước sạch được WHO xem là một quyền cơ bản của con người? Vấn đề không phải ở tiền, Việt Nam có nhiều tiền tài trợ cho các dự án nước sạch. Vấn đề nằm ở những cái đầu. Ở Mỹ, việc kiểm soát nguồn nước và hệ thống ống triển khai đến từng hộ gia đình. Các ống cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải đi riêng và có các code riêng mà các công ty xây dựng phải tuân thủ trước giao nhà cho dân. Các vòi nước ngoài nhà bắt buộc phải có van chống trào ngược để ngăn nước bẩn từ bên ngoài trở vào hệ thống nước sạch….Rất nhiều ràng buộc và quy định (nhiều bill nữa) mà người dân phải tuân thủ để đảm bảo nước sạch. Ở Việt Nam thì cái ống nước cái người ta còn không quản được, nói gì đến những ống nước con. Xem cái vụ ống nước sông Đà vỡ 21 lần thì biết. Việc nhiễm bệnh qua thức ăn và nguồn nước ở Việt Nam phổ biến đến mức các bác sĩ ít khi quan tâm đến việc tìm nguồn lây. Bất cứ ai cũng có thể bị nhiễm vi khuẩn HP, bị virus viêm gan A, bị giun sán hay ký sinh trùng khác, mà không hiểu từ lúc nào, ở đâu. Đặc biệt, chó mèo ở Việt Nam không được sự quản lý của nhà nước, không được chủ xổ giun đầy đủ nên tha hồ chạy rong và phát tán trứng khắp nơi, giúp Toxocara gây họa cho những đứa trẻ đáng thương.

Một khía cạnh khác của ô nhiễm vi sinh ở Việt Nam là không khí. Những trận dịch cấp tính như sởi, bạch hầu, cúm cứ lai rai tới lui. Những bệnh lây mãn tính như lao phổi, mỗi ngày đều có thêm những nạn nhân bất đắc dĩ. Người ta đau đớn với tai nạn giao thông, vì nó ầm ĩ quá, đột ngột quá, với con số người chết lên đến 8000 trong năm 2017. Không ai để ý số người chết vì bệnh lao hàng năm là 17000, gấp 2 lần, vì đó là những cái chết âm thầm, của rất nhiều số phận bị bỏ quên.
Cách đây 25 năm, có khoảng 600 bệnh nhân lao mới cho mỗi 100.000 dân mỗi năm. Con số này hiện nay là 133, giúp đưa Việt Nam chiếm được thứ hạng cao-thứ 15-trong danh sách nước bị lao nhiều nhất thế giới, theo WHO 2017. Cái sự khác biệt về nhận thức thật kinh khủng khi một bệnh nhân nghi bị lao vào một bệnh viện Mỹ, họ lập tức được đưa vào phòng cách ly áp lực âm. Nhân viên y tế ra vào phải mang đồ bảo vệ đến tận mũi, bao gồm các thiết bị thở cá nhân. Trong khi đó, các bệnh nhân lao ở Việt Nam tự do đi lại, ho tung tóe và phun nước bọt nhặng xị. Một phần lớn trong số họ là nhiễm lao kháng thuốc.

Tất cả những câu chuyện trên chỉ đến nói lên một điều, là đất nước Việt Nam đang ngồi xổm trên một đống rác vi sinh to đùng. Ngành Y như con tàu đang chìm trong một nỗ lực tuyệt vọng để đương đầu với đám đông bệnh nhân tự gây bệnh cho mình. Tuy nhiên, phải nói thế này, người dân không có lỗi. Họ chỉ có mỗi một nhiệm vụ là đi làm và đóng thuế. Khi dân đã hoàn thành phần đó, họ có quyền đòi hỏi mọi thứ trật tự, ngăn nắp và sạch-Quyền thật đơn giản, quyền được làm người thôi mà !

Tài liệu tham khảo

https://www.facebook.com/quang.vo.9461/posts/1884488441604281

Nếu bài viết hữu ích, bạn thích hãy bấm LIKE và SHARE để ủng hộ nhé.