Biên dịch: Trần Thị Dung
Hiệu đính: BS. Nguyễn Thị Kiều Trang
Nếu bạn đang sống chung với bệnh tiểu đường, có lẽ bạn có rất nhiều câu hỏi. Tại sao mình lại mắc bệnh tiểu đường? Bạn có thể lo lắng rằng con bạn cũng sẽ mắc bệnh này. Chúng ta cùng tìm hiểu về di truyền của bệnh tiểu đường dưới đây.
Nguyên nhân nào dẫn đến bệnh tiểu đường?
Bệnh tiểu đường loại 1 và loại 2 có những nguyên nhân khác nhau. Các nghiên cứu đều cho thấy, bệnh tiểu đường có tính di truyền. Cụ thể, hai yếu tố dẫn tới bệnh tiểu đường bao gồm:
- Có gen di truyền gây bệnh
- Nhân tố môi trường
Vì vậy, chỉ có gen thôi là không đủ. Điều này được chứng minh ở những cặp song sinh có bộ gen giống nhau, nhưng khả năng biểu hiện bệnh khác nhau ở từng cá thể.
Bệnh tiểu đường type 1
Hầu hết những người mắc bệnh đều thừa hưởng những yếu tố nguy cơ từ cả bố và mẹ. Liên quan tới chủng tộc, người da trắng có tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường type 1 cao nhất.
Kết quả của những nghiên cứu cho thấy, những người mắc bệnh đều có một số kháng thể tự miễn gây rối loạn quá trình điều hòa đường huyết.
Ngoài ra, nhân tố môi trường cũng tác động tới sự phát triển bệnh tiểu đường loại 1:
- Thời tiết: bệnh thường phát triển vào mùa đông hơn mùa hè và phổ biến hơn ở những nơi có khí hậu lạnh.
- Vi-rút
- Ăn dặm sớm: bệnh tiểu đường loại 1 ít phổ biến hơn ở những người được bú sữa mẹ và ở những người lần đầu ăn thức ăn đặc ở độ tuổi lớn hơn.
Bệnh tiểu đường type 1 xảy ra chủ yếu ở trẻ em và thanh thiếu niên, thường được chẩn đoán trước năm 30 tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường type 1 như sau:
- Nếu cha của một đứa trẻ mắc bệnh tiểu đường type 1, thì trẻ có 1/17 khả năng di truyền bệnh từ người cha.
- Nếu mẹ của đứa trẻ mắc bệnh tiểu đường type 1 và người mẹ sinh con trước 25 tuổi, thì có 1/25 khả năng đứa trẻ bị di truyền bệnh từ mẹ. Nếu người mẹ sinh con sau 25 tuổi, nguy cơ là 1/100.
- Nếu một đứa trẻ có cả cha và mẹ mắc bệnh tiểu đường type 1, nguy cơ mắc bệnh là 1/10 – 1/4.
Những người mắc bệnh tiểu đường type 1 có nguy cơ cao mắc hội chứng tự miễn dịch type 2, bệnh tuyến giáp, suy tuyến thượng thận,…
Hiện nay, có thể thực hiện xét nghiệm kháng thể cho trẻ em có anh chị em ruột mắc bệnh tiểu đường loại 1 để phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh.
Bệnh tiểu đường type 2
Bệnh tiểu đường type 2 có tính gia đình. Một phần do di truyền và một phần do những thói ăn uống, tập luyện không hợp lý học tập từ bố mẹ. Chính vì vậy, xây dựng lối sống lành mạnh là nhân tố quan trọng hạn chế bệnh tiểu đường.
Một số đột biến gen có liên quan đến căn bệnh này, nhưng không có gen độc lập nào gây ra bệnh. Các nhà khoa học vẫn đang cố gắng tìm ra chính xác đột biến gen nào dẫn đến nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2. Từ đó, chúng ta có thể ngăn ngừa và sàng lọc bệnh sớm ở trẻ.
Kết luận
Như vậy, nguyên nhân gây ra bệnh tiểu đường là sự kết hợp phức tạp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Việc kết hợp dữ liệu từ các nghiên cứu về gen, sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cơ sở di truyền của bệnh tiểu đường. Đây là chìa khóa để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả và cá nhân hóa cho từng bệnh nhân trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
1. American Diabetes Association – Cung cấp thông tin về các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến bệnh tiểu đường (link).
2. National Institutes of Health (NIH) – Một nghiên cứu quan trọng về gene và bệnh tiểu đường (link1, link2, link3, link4).
