Thứ Tư , 21 Tháng Tư 2021
Trang chủ Chuyên mục Ung thư Tác dụng phụ dài hạn của điều trị ung thư

Tác dụng phụ dài hạn của điều trị ung thư

Bài viết thứ 5 trong 29 bài thuộc chủ đề Sống sót sau ung thư
 

Biên dịch: ThS Phạm Võ Phương Thảo

Hiệu đính: ThS.BS. Nguyễn Văn Tuy

Nhiều người đã điều trị ung thư có nguy cơ phát triển các tác dụng phụ dài hạn. Những tác dụng phụ này có thể xảy ra vài tháng hoặc nhiều năm sau khi điều trị. Đánh giá và điều trị các tác dụng muộn là một phần quan trọng trong chăm sóc người sống sót sau ung thư.

Các loại tác dụng muộn

Gần như bất kỳ điều trị ung thư nào đều có thể gây ra tác dụng muộn. Và phương pháp điều trị khác nhau có thể gây ra tác dụng muộn khác nhau. Dưới đây là danh sách các tác dụng muộn phổ biến. Nói chuyện với bác sĩ về bất kỳ mối quan tâm khi bạn có về một tác dụng muộn nào.

Tác dụng phụ dài hạn của điều trị ung thư

Vấn đề từ phẫu thuật

Tác dụng phụ muộn của phẫu thuật phụ thuộc vào loại ung thư và vị trí bạn đã phẫu thuật:

Những người sống sót sau u lympho Hodgkin, đặc biệt là những người được chẩn đoán trước năm 1988, thường bị cắt bỏ lách. Lách là một cơ quan quan trọng cho hệ thống miễn dịch, khi bị loại bỏ cơ thể có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn.

Những người sống sót của ung thư xương và mô mềm có thể bị mất một phần hoặc toàn bộ chi. Điều này có thể gây ra các tác dụng lên thể chất và tinh thần. Một ví dụ là đau chân ma. Đây là cảm giác đau ở chi đã được loại bỏ mặc dù nó không còn ở đó. Phục hồi chức năng có thể giúp mọi người đối mặt với những thay đổi về thể chất từ ​​điều trị.

Những người đã xạ trị hoặc phẫu thuật để loại bỏ các hạch bạch huyết có thể bị phù bạch mạch. Hạch bạch huyết là những cơ quan nhỏ, hình hạt đậu giúp chống nhiễm trùng. Phù bạch mạch là khi bạch huyết tích tụ và gây sưng và đau.

Những người đã có một số phẫu thuật ở xương chậu hoặc bụng có thể không thể có con. Điều này được gọi là vô sinh. Tìm hiểu thêm về mối quan tâm sinh sản và bảo tồn khả năng sinh sản ở nam giớiphụ nữ.

Vấn đề tim mạch

Cả hóa trị và xạ trị vào ngực đều có thể gây ra các vấn đề ở tim. Một số người có thể có nguy cơ cao hơn. Điều này bao gồm những người:

  • Điều trị ung thư hạch Hodgkin khi còn nhỏ
  • Từ 65 tuổi trở lên
  • Nhận được hóa trị liệu liều cao hơn
  • Đã nhận được một số loại thuốc, chẳng hạn như trastuzumab (Herceptin, Ogivri) và doxorubicin (Adriamycin, Doxil)

Dưới đây là các vấn đề phổ biến về tim có thể gặp. Nói chuyện với bác sĩ ngay lập tức nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

  • Suy tim sung huyết: suy yếu cơ tim. Các triệu chứng bao gồm khó thở, chóng mặt và phù tay hoặc chân.
  • Bệnh động mạch vành: một loại bệnh tim. Nó phổ biến hơn ở những người đã xạ trị liều cao vào ngực. Các triệu chứng bao gồm đau ngực và khó thở.
  • Rối loạn nhịp tim, là nhịp tim không đều. Các triệu chứng bao gồm chóng mặt, đau ngực và khó thở.

Ví dụ về các loại thuốc có thể gây ra các vấn đề về tim:

  • Trastuzumab
  • Doxorubicin
  • Daunorubicin (Cerubidine)
  • Epirubicin (Ellence)
  • Cyclophosphamide (Genoxal, Mitoxan)
  • Osemertinib (Tagrisso)

Hãy hỏi bác sĩ nếu các phương pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến trái tim của bạn. Họ có thể kiểm tra chức năng tim của bạn và theo dõi tổn thương trong và sau khi điều trị. Bác sĩ có thể sử dụng một xét nghiệm gọi là siêu âm tim. Các xét nghiệm về tim khác bao gồm kiểm tra cấu trúc, điện tâm đồ (EKG hoặc ECG) và xạ tâm thất kí (MUGA).

Tăng huyết áp

Đây còn được gọi là huyết áp cao. Nó có thể xảy ra cùng với suy tim sung huyết (xem ở trên) hoặc có thể là một triệu chứng riêng biệt. Nếu bạn bị tăng huyết áp, bác sĩ có thể theo dõi chặt chẽ hơn trong quá trình điều trị ung thư. Tăng huyết áp cấp cứu là khi huyết áp đột ngột tăng nhanh, thường gây tổn thương nội tạng. Vì vậy, điều quan trọng là có được sự giúp đỡ y tế ngay lập tức.

Một số loại thuốc ung thư có thể gây tăng huyết áp. Các loại thuốc này bao gồm:

  • Bevacizumab (Avastin, Mvasi)
  • Sorafenib (Nexavar)
  • Sunitinib (Kinh)

Nguy cơ hạ huyết áp khi một người ngừng dùng các loại thuốc này. Nhưng những ảnh hưởng dài hạn không được biết đến. Những người sống sót với nguy cơ tăng huyết áp nên làm việc với nhóm chăm sóc sức khỏe để giảm nguy cơ. Điều này có thể bao gồm kiểm tra huyết áp, giảm cân, ăn ít muối, uống thuốc và hoạt động.

Vấn đề về phổi

Hóa trịxạ trị vào ngực có thể làm tổn thương phổi. Những người sống sót sau ung thư được điều trị bằng cả hóa trị và xạ trị có thể có nguy cơ tổn thương phổi cao hơn. Những người đã mắc bệnh phổi và người lớn tuổi có thể có nhiều vấn đề về phổi hơn.

Các loại thuốc có thể gây tổn thương phổi bao gồm:

  • Bleomycin (Blexane)
  • Chất làm mềm (Becenum, BiCNU, Carmubris)
  • Methotrexate (nhiều tên thương hiệu)

Những ảnh hưởng muộn đến phổi có thể bao gồm:

  • Sự thay đổi hoạt động của phổi
  • Niêm mạc phổi dày lên
  • Viêm phổi
  • Khó thở

Vấn đề hệ thống nội tiết

Một số loại điều trị ung thư có thể ảnh hưởng đến hệ thống nội tiết. Hệ thống này bao gồm các tuyến và các cơ quan khác tạo ra hormone, tạo ra trứng hoặc tinh trùng. Những người sống sót sau ung thư có nguy cơ thay đổi hormone từ điều trị cần xét nghiệm máu thường xuyên để đo nồng độ hormone.

Mãn kinh

Nhiều phương pháp điều trị ung thư có thể khiến phụ nữ có các triệu chứng mãn kinh. Những phương pháp điều trị bao gồm:

Các triệu chứng mãn kinh do điều trị ung thư có thể tồi tệ hơn các triệu chứng mãn kinh tự nhiên. Điều này là do sự giảm hormone xảy ra nhanh hơn. Các triệu chứng bao gồm:

  • Thay đổi tâm trạng hoặc ham muốn tình dục
  • Nóng bừng
  • Loãng xương
  • Vấn đề kiểm soát bàng quang

Phụ nữ dùng liệu pháp hormone chưa trải qua thời kỳ mãn kinh có thể có kinh nguyệt ít hơn. Chu kỳ kinh nguyệt có thể dừng hoàn toàn ở những phụ nữ khác. Sau khi điều trị, kinh nguyệt có thể trở lại đối với một số phụ nữ trẻ. Nhưng phụ nữ trên 40 tuổi ít có khả năng quay trở lại. Một số lần điều trị ung thư gây ra mãn kinh sớm hơn bình thường. Nó cũng có thể gây ra mãn kinh ngay lập tức.

Vấn đề nội tiết tố cho nam giới

Một số phương pháp điều trị có thể khiến nam giới gặp phải các triệu chứng tương tự như mãn kinh. Chúng bao gồm liệu pháp hormone cho ung thư tuyến tiền liệt hoặc phẫu thuật để cắt bỏ tinh hoàn. Các triệu chứng có thể bao gồm:

  • Thay đổi ham muốn tình dục
  • Nóng bừng
  • Loãng xương

Vô sinh

Phương pháp điều trị ảnh hưởng đến cơ quan sinh sản hoặc hệ thống nội tiết làm tăng nguy cơ vô sinh. Vô sinh có nghĩa là không thể mang thai hoặc làm cha một đứa trẻ. Đôi khi vô sinh do điều trị ung thư trong một thời gian ngắn hoặc là vĩnh viễn. Tìm hiểu thêm về mối quan tâm sinh sản và bảo tồn khả năng sinh sản ở nam giớiphụ nữ.

Vấn đề nội tiết tố từ xạ trị đầu và cổ

Xạ trị đến vùng đầu và cổ có thể làm giảm nồng độ hormone, đăc biệt là tuyến giáp.

Các vấn đề về xương, khớp và mô mềm

Hóa trị, thuốc steroid hoặc liệu pháp hormon có thể gây loãng xương. Liệu pháp miễn dịch có thể gây ra vấn đề ở khớp hoặc cơ. Những người không hoạt động thể chất có thể có nguy cơ cao hơn về các tác dụng phụ này.

Những người sống sót sau ung thư có thể giảm nguy cơ mắc bệnh loãng xương theo những cách sau:

  • Tránh các sản phẩm thuốc lá
  • Ăn thực phẩm giàu canxi và vitamin D
  • Hoạt động thể thao
  • Hạn chế uống bia rượu

Não, tủy sống và các vấn đề về thần kinh

Hóa trị và xạ trị có thể gây ra tác dụng phụ dài hạn cho não, tủy sống và dây thần kinh. Bao gồm:

  • Nghe kém do hóa trị liệu liều cao, đặc biệt là các loại thuốc như cisplatin (nhiều tên thương hiệu)
  • Tăng nguy cơ đột quỵ từ liều cao phóng xạ lên não.
  • Tác dụng phụ của hệ thần kinh, bao gồm tổn thương dây thần kinh bên ngoài não và tủy sống, được gọi là bệnh thần kinh ngoại biên

Những người sống sót sau ung thư nên được khám thực thể thường xuyên và kiểm tra thính giác sau khi điều trị để kiểm tra những tác dụng phụ này.

Học tập, trí nhớ, và khó khăn chú ý

Hóa trị và xạ trị liều cao vào đầu và các khu vực khác của cơ thể có thể gây ra vấn đề về nhận thức cho người lớn và trẻ em. Vấn đề nhận thức xảy ra khi một người gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin. Nói chuyện với bác sĩ nếu bạn gặp bất kỳ vấn đề trong số này.

Sức khỏe răng miệng và các vấn đề về thị lực

Những người sống sót sau ung thư có thể có các vấn đề về sức khỏe răng miệng, tùy thuộc vào các phương pháp điều trị mà họ nhận được:

  • Hóa trị có thể ảnh hưởng đến men răng và làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề răng miệng dài hạn.
  • Liều cao của xạ trị đến vùng đầu và cổ có thể thay đổi sự phát triển của răng. Nó cũng có thể gây ra bệnh ở nướu và việc sản xuất nước bọt gây khô miệng.
  • Thuốc steroid có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về mắt, đục thủy tinh thể.

Để theo dõi các vấn đề sau điều trị, những người sống sót nên sắp xếp các cuộc hẹn thường xuyên với nha sĩ và bác sĩ nhãn khoa.

Vấn đề tiêu hóa

Hóa trị, xạ trị và phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến tiêu hóa thức ăn. Phẫu thuật hoặc xạ trị đến vùng bụng có thể gây ra sẹo, gây đau và các vấn đề về đường ruột khác. Một số người sống sót có thể bị tiêu chảy mãn tính làm giảm khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng.

Một chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp những người có vấn đề về tiêu hóa có đủ chất dinh dưỡng. Bạn nên gặp một bác sĩ chuyên về tiêu hóa, được gọi là bác sĩ tiêu hóa.

Khó khăn về cảm xúc

Những người sống sót sau ung thư thường có những cảm xúc tích cực và tiêu cực khác nhau:

  • Khuây khỏa
  • Một cảm giác biết ơn vì được sống
  • Sợ tái phát
  • Phẫn nộ
  • Cảm giác tội lỗi
  • Phiền muộn
  • Lo ngại
  • Cảm thấy cô đơn

Những người sống sót sau ung thư, người chăm sóc, gia đình và bạn bè cũng có thể bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn. Đây là rối loạn lo âu. Nó có thể phát triển sau khi sống qua một sự kiện rất đáng sợ hoặc đe dọa tính mạng, chẳng hạn như chẩn đoán và điều trị ung thư.

Cảm nhận của mỗi người sau khi trải qua điều trị ung thư là khác nhau. Ví dụ, một số người sống sót đấu tranh với các tác động cảm xúc tiêu cực của bệnh ung thư. Những người khác nói rằng họ có một cái nhìn mới mẻ, tích cực hơn về cuộc sống nhờ căn bệnh ung thư.

Ung thư thứ phát

Đây có thể là một bệnh ung thư nguyên phát mới. Nó có thể phát triển như là một tác dụng muộn của các phương pháp điều trị ung thư trước đây, như hóa trị và xạ trị. Hoặc nó có thể là ung thư ban đầu đã lan sang các bộ phận khác của cơ thể.

Hóa trị và xạ trị cũng có thể làm hỏng tế bào gốc tủy xương. Điều này làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu cấp hoặc bệnh tủy. Rối loạn sinh tủy là một bệnh ung thư máu, trong đó các phần bình thường của máu không được tạo ra hoặc là tạo bất thường. Nói chuyện với bác sĩ về bất kỳ triệu chứng mới hoặc tác dụng phụ mà bạn gặp phải.

Mệt mỏi

Mệt mỏi là một cảm giác mệt mỏi về thể chất, cảm xúc hoặc tinh thần. Đây là tác dụng phụ phổ biến nhất của điều trị ung thư. Một số người sống sót sau ung thư đã mệt mỏi trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm sau khi kết thúc điều trị. Tìm hiểu thêm về mệt mỏi liên quan đến ung thư.

Câu hỏi đặt ra cho đội chăm sóc sức khỏe

Tìm hiểu càng nhiều càng tốt về tác dụng dài hạn của việc điều trị ung thư từ nhóm chăm sóc sức khỏe. Nên tìm hiểu thông tin về bệnh ung thư, điều trị và chăm sóc theo dõi. Hiệp hội Ung thư lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) cung cấp các mẫu tóm tắt điều trị ung thư để lưu trữ thông tin này.

Cân nhắc hỏi nhóm chăm sóc sức khỏe những câu hỏi sau

  • Bác sĩ có thể cung cấp nhưng phương pháp điều trị mà tôi đã nhận được không?
  • Tôi có nguy cơ bị tác dụng phụ muộn không?
  • Tôi có thể làm gì để giúp ngăn ngừa tác dụng phụ dài hạn?
  • Những chuyên gia nào khác (như bác sĩ tim mạch hoặc bác sĩ nội tiết) tôi nên xem xét để theo dõi các tác dụng muộn tiềm ẩn?
  • Những dấu hiệu hoặc triệu chứng của tác dụng muộn tôi nên theo dõi?

Tài liệu tham khảo

Long term side effects cancer treatment

Nếu bài viết hữu ích, bạn thích hãy bấm LIKE và SHARE để ủng hộ nhé.